Gengissveiflur krónunnar

Žegar evran féll um 30 %

Į įrinu 2001 féll gengi ķslensku krónunnar ķ kjölfar žess aš markašurinn var lįtinn rįša genginu. Gengisfalliš var afleišing af stórfelldum višskiptahalla undangenginna įra sem įtti rętur aš rekja til žess aš losaš var um allar hömlur į erlendum lįntökum og bankar lįnušu śt miklu meira fjįrmagn en nam innlendum sparnaši. Žessi hömlulausa dęling erlends lįnsfjįr inn ķ hagkerfiš, m.a. meš stórauknum yfirdrįttarskuldum einstaklinga hlaut fyrr eša sķšar aš enda meš gengisfalli.

Gengisfall myntar er til marks um veikleika ķ hagkerfinu. Miklu skiptir žó hvenęr gengiš fellur eša stķgur. Gengisfall veldur mestu tjóni ef žaš veršur į sama tķma og hagkerfiš er aš ofhitna. Žannig var įstatt į įrinu 1999. Žį var evran ķ frjįlsu falli mįnuš eftir mįnuš og lękkaši  gagnvart dollar um nęrri 30 % į rśmu įri. Ef evran hefši rįšiš verši ķslensks gjaldmišils hefši žaš verkaš eins og olķa į eldinn og  sett ķslenska hagkerfiš ķ enn meiri kreppu en varš.

Ķslenska krónan hefur lengstaf ekki sveiflast meira gagnvart dollar en evran fyrr en nś aš raungengi krónunnar hefur hękkaš mjög og evran falliš gagnvart krónu um 10% į einu įri.

Hagsveiflurnar eru ekki ķ takt

Kjarni mįlsins er sį aš utanrķkisvišskipti Ķslendinga eru ašeins aš hluta viš evrulönd. Stęrsti hluti utanrķkisvišskipta Ķslendinga fer fram ķ dollurum. Žaš er mikiš blygšunarleysi žegar stušningsmenn ašildar aš ESB hefja upp sönginn um gagnsleysi ķslensku krónunnar og bįsśna kosti žess aš taka upp evruna įn žess aš geta žess aš evran hefur į stuttu ęviskeiši sveiflast mjög gagnvart dollar. Ķslenskt hagkerfi sveiflast alls ekki ķ takt viš žęr hagsveiflur sem helst einkenna efnahagslķf ķ evrulöndum. Į įrinu 1999 glķmdu flest evrurķkin viš stórfellt atvinnuleysi og hęgan hagvöxt og žeim hentaši žvķ vel aš vextir vęru sem lęgstir og gengiš sömuleišis til aš örva śtflutning. En į Ķslandi var staša mįla žveröfug. Ef Ķslendingar tękju upp evruna og afsölušu sér sjįlfstęšri stefnu ķ peningamįlum gęti žaš komiš sér vel fyrir takmarkašan hóp fyrirtękja sem eingöngu framleiša fyrir markaši evrulanda. En sjįvarśtvegurinn er hįšari pundi og dollar en evru og myndi gjalda žess. Jafnframt yrši hįlfu verra aš kljįst viš hvers konar efnahagsleg vandamįl sem upp koma žegar aš kreppir og hętt viš aš atvinnuleysi gęti mjög fariš vaxandi til tjóns fyrir atvinnulķf og launafólk.

Gengi krónunnar

Danir og
Noršmenn

Söguleg
veišireynsla

Śr żmsum įttum

Stjórnarskrį ESB

Marklaus kosning

Fjįrkröfur ESB

Hvķ sögšu Svķar nei?

ESB og EES
The EU and EEA